सामाजिक न्याय

सामाजिक समानता महत्वाची की सामाजिक न्याय? फरक उदाहरण देऊन सांगा. 

डॉ आंबेडकर यांनी छत्रपती शाहू यांचा उल्लेख सामाजिक लोकशाहीचे आधारस्तंभ असा का केला? 

सामाजिक न्याय प्रस्थापित करण्याचा उल्लेख राज्यघटनेत आहे का? कुठे आहे?

समता व समानतेमध्ये कोणता फरक आहे?

सध्या सामाजिक न्याय मंत्री कोण आहेत? त्यांनी असे विधान केले आहे की हे मंत्रालय बंद करण्यात यावे. तुम्ही सहमत आहात का?

सामाजिक न्याय दिवस कोणता असतो? तोच का?

सामाजिक न्याय मंत्रालयाचे बजेट किती आहे? 

कल्याणकारी राज्य 

कल्याणकारी राज्य ही संकल्पना कधी विकसित झाली?

समाजवादी देशातच कल्याणकारी राज्य अस्तित्वात असते का? 

भांडवलशाही अर्थव्यवस्था असलेल्या देशात देखील कल्याणकारी राज्य असू शकते का?

कल्याणकारी योजनांची उदाहरणे द्या. एक केंद्राची व एक राज्याची 

स्थानिक स्वराज्य संस्था देखील अशा योजना राबवतात का?कल्याणकारी राज्य नेहमीच तोट्यात चालते का? 

एखादी योजना चालवायचा खर्च त्या योजनेच्या किती टक्केच्या आत असला पाहिजे?

लाडकी बहिणी योजना कल्याणकारी योजना आहे का?

लाडकी बहीणमुळे महिलांचे सबलीकरण होते की सक्षमीकरण? 

सर्व शासकीय योजना समाजाचे सक्षमीकरण झाल्यावर बंद होतील का?

भारत विकसित झाल्यावर या योजना बंद होतील का?

सरकार कर्जात असेल तर कल्याणकारी योजना राबवल्या पाहिजेत का?

योजनांचे यश /अपयश कसे ठरवायचे? काही निकष आहेत का? 

नुसत्या योजना व मिशन यात काय फरक असतो?

मिशन कशासाठी घोषित केले जाते? 

कल्याणकारी योजनांची अंमलबजावणी यशस्वीरित्या करण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर कसा करून घेता येईल?

खाजगी कंपन्या कल्याणकारी योजना राबवतात का?

लाभार्थी योजना

लाभार्थी योजना या कल्याणकारी राज्याला पर्याय आहेत का?

तुम्ही कोणत्या योजनांचे लाभार्थी आहात? 

जर आपण DBT चा वापर करून थेट पैसे खात्यात पोचवत असू तर कल्याणकारी योजना राबवायची गरज उरली आहे का? 

नागरिकांना एखादी गोष्ट फुकट देणे योग्य आहे का? ती मतदारांना दिलेली लाच आहे का?

सरकारवर अशा रेवडी/ freebees देण्यासंदर्भात काही बंधने घालता येतील का?

गरिबी व सामाजिक विषमता यापैकी कोणती गोष्ट जास्त गंभीर समस्या आहे?

आयुक्त 

अधिकारी व कर्मचारी यात काय फरक असतो?

असे कोणते काम असते जे अधिकारी करतात पण कर्मचारी करू शकत नाही?

गॅझेटेड अधिकारी कोण असतो? ही पोस्ट गॅझेटेड आहे का?

गॅझेटेड अधिकारी असण्याचे कोणते फायदे असतात? 

तुम्हाला मिळणारा पगार हा महसुली खर्च असणार आहे की भांडवली खर्च?

सरकारी सेवा या व्यायसायिक सेवा आहेत की सेवाभाव वापरुन केलेली दीनदुबळ्यांची सेवा आहे? 

समाजकल्याण विभागाची वेबसाईट बघितली आहे का? 

तुम्हाला कोणत्या कामाला अग्रक्रम द्यायला आवडेल?

डॉ बाबासाहेब आंबेडकर न्याय भवन कोणते कार्य करतात?

सामाजिक न्यायाची व्याख्या तुम्ही कशी कराल?

भिकारी 

एखादे शहर भिकारी मुक्त करता येईल का? तसे उदाहरण आहे का? (इंदोर) 

भीक मागणे हा गुन्हा आहे का?

भिकाऱ्यांसाठी समाजकल्याण विभाग कोणत्या योजना राबवतो?

शिक्षण 

राजर्षी शाहू शिष्यवृत्ती योजना कशी काम करते? तिचा फायदा होतो आहे का?

आश्रम शाळा आपण चालवतो, पण त्यांना मिळणारा प्रतिसाद दिवसेंदिवस कमी होत आहे? असे का होते?

वसतिगृहांचा खरोखर फायदा होतो का?

DBT लागू करून शासनाने थेट संचालन सोडून द्यावे का? 

आश्रमशाळा कोणत्या बाबींसाठी चर्चेत असतात? त्यावर कशी मात करता येईल?

ITI कोणत्या प्रकारचे कोर्सेस चालवतात? त्यातून रोजगार निर्मिती होते का?

पदभार 

सध्या समाजकल्याण आयुक्त कोण आहेत?

सहाय्यक आयुक्त, सह आयुक्त, अतिरिक्त आयुक्त यांच्या कामात कोणता फरक असतो?

सामाजिक कार्य

सामाजिक कार्य आणि सामाजिक सेवा यामध्ये काय फरक आहे?

सामाजिक कार्य आणि दानधर्म यामध्ये काय फरक आहे?

आजकाल सामाजिक कार्य एक दिखाऊपणाचे साधन झाले आहे का? (उदा. ‘मुन्नाभाई’ चित्रपटातील व्यक्तिरेखा सामाजिक कार्यातून करिअर करत आहे.)

सामाजिक कार्यात परिणामाभिमुखता (Outcome Orientation) हरवली आहे का?

सामाजिक कार्यामध्ये नेतृत्व कोणाचे असावे – सरकारचे की खाजगी क्षेत्राचे?

कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबिलिटी (CSR) हा प्रयोग यशस्वी झाला आहे का? इतर देशांनीही तो अनुकरण करावा का?

सोशल स्टॉक एक्सचेंज म्हणजे काय? त्यावर काय ट्रेड केले जाते?

सोशल ऑडिट म्हणजे काय? ते कसे केले जाते?

सोशल डिप्रायव्हेशन इंडेक्स म्हणजे काय? तो कसा मोजला जातो?

सामाजिक कार्य हे एक न संपणारे कार्यक्षेत्र आहे का?

तुमचा सामाजिक कार्यातील आदर्श कोण आहे? (व्यक्ती आणि संस्था दोन्ही.)

सोशल कोशंट (Social Quotient) म्हणजे काय? तो कसा मोजला जातो?

सामाजिक उपक्रम (Social Enterprises) हे खरेच सामाजिक कार्य करत आहेत का?

सामाजिक कार्य करणाऱ्या व्यक्तींनी सक्रिय राजकारणात सहभागी व्हावे का?

सामाजिक कार्य अधिक चांगले कोणत्या माध्यमातून होऊ शकते – वैयक्तिकरित्या, सरकारी सेवेत राहून की एखाद्या स्वयंसेवी संस्थेशी जोडून?

एखाद्या विषयाचे “NGOfication” म्हणजे काय? हे उत्तरआधुनिक (post modern) राजकारणाशी संबंधित आहे का?

सेवेत सामील झाल्यानंतर तुम्ही सामाजिक कार्य करत राहाल का?

नोकरशाहीतील अधिकाऱ्यांनी सेवेत असताना NGO सोबत काम करावे का?

‘दर्पण पोर्टल’ काय आहे? ते कसे काम करते?

समाज ओळख 

धर्म अफूची गोळी आहे असे कार्ल मार्क्स म्हणाला होता. तुम्हाला ते पटते का? 

जर तुम्ही मुलीचे वडील असाल तर तुम्ही तिला कोणत्या मूल्यांचे शिक्षण द्याल?

‘बेटी बचाओ, बेटी पढाओ’ हा योजना फसलेली आहे का? सामाजिक वर्तन बदलण्यासाठी Nudge Theory  कशी वापरू शकतो?

समाज 5.0 काय आहे?

तुम्हाला काय वाटते, समलैंगिक विवाह कायदेशीर केले पाहिजेत का? सर्वोच्च न्यायालयाचा समलैंगिक विवाहावर काय दृष्टिकोन आहे? केंद्र सरकारचा काय दृष्टिकोन आहे?

पुरुष-पुरुष विवाह मान्य केले, तर ते मूल कसे जन्म देतील?

लिंग प्रमाण 

दक्षिण भारतात लिंग प्रमाण का कमी होत आहे? महाराष्ट्राचा जन्म दर किती आहे? (TFR) 

विपरीत लिंग प्रमाणाचे तोटे काय आहेत? पुरुषांना आणि महिलांना त्याचे काय परिणाम होतात?

एक मूल धोरण लिंग अनुपातावर परिणाम करत असेल तर आपल्याला दोन मूल धोरणाला प्रोत्साहन देणे सुरू करावे का?

कुटुंब 

आजकाल तरुण लोक लहान वयातच घर सोडतात. याचा संपूर्ण कुटुंबावर काय परिणाम होतो?

“पालकांनी मुलांची काळजी घेणे हे चांगले आहे” या विधानावर तुमचे मत काय आहे?

पण पाश्चिमात्य देशांमध्ये मुलं त्यांची स्वतःची काळजी घेतात, त्यांची कुणीही काळजी घेत नाही.

देशात लहान कुटुंब धोरण अनिवार्य करावे का?

मुलींचा विवाह करण्याची वयोमर्यादा वाढवावी का?

मुले व मुली यांचे विवाहाचे वय समान ठेवावे का?

महिलांना शिक्षण दिल्याने घटस्फोटाचे प्रमाण वाढले आहे का?

समाजात पुन्हा संयुक्त कुटुंब पद्धतीला प्रोत्साहन देणे आवश्यक आहे का?

आजची मुलगी (सून) संयुक्त कुटुंबात राहायला इच्छुक नाही. तुम्ही सहमत आहात का?

महिलाच महिलांच्या शत्रू असतात का?

भारतीय घरांमध्ये सासू घराची सत्ता आपल्या ताब्यात ठेवते व तसे करताना लिंग विषमता कायम ठेवते? असे का होते? आपण त्यांच्यात कशी जागृती आणू शकतो?

बुद्धाने रात्रीच्या वेळी पत्नी आणि मुलाचा त्याग केला, त्याला ज्ञानप्राप्ती झाली, पण त्या दोघांवर अन्याय झाला का? तुमचा या बाबतीत दृष्टिकोन काय आहे?

आरोग्य आणि शिक्षण महत्वाचे आहेत, पण त्यावर खर्च (GDP चा %) कमी आहे. कोणत्या मंत्रालयाचे बजेट कमी करून आरोग्य आणि शिक्षण मंत्रालयाला अधिक निधी द्यावा?

जर मी तुम्हाला विज्ञान आणि तंत्रज्ञान आणि सामाजिक कल्याण यामध्ये पर्याय दिला, तर तुम्ही कोणत्या मंत्रालयाला अधिक महत्त्व आणि संसाधने द्याल?

जर तुम्ही महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाचे सचिव असाल तर महिलांची स्थिती सुधारण्यासाठी तुम्ही काय कराल?

भारताने जगातील डायबिटीसची राजधानी कशी बनली? (संतुलित आहाराचा अभाव आणि गतिहीन जीवनशैली)

तुम्हाला नाही वाटते की यामध्ये आनुवंशिक कारणही असू शकते?

ग्रामीण भागात शहरी भागाच्या तुलनेत बलात्कार प्रकरणे कमी आहेत का?

आपण सार्वजनिक अपकीर्तीला (defamation) लैंगिक छळ प्रकरणांमध्ये समर्थन देणार का?

हुंडा आणि बालविवाह – या सामाजिक समस्या आहेत की आर्थिक समस्या?

जर तुमच्या सासरची आर्थिक स्थिती चांगली असेल आणि स्वतःहून हुंडा देऊ इच्छित असतील, तर तुम्ही तो घ्याल का?

भारतीय भाषांमध्ये वेगवेगळ्या व्यक्तींना (वयाच्या आधारावर) वेगवेगळ्या प्रकारे संबोधले जाते, तुम्हाला काय वाटते हे चांगले आहे की वाईट आहे? (तू, त्यांना, त्याला)

लिंगभाव मुद्दे (gender issues) 

लिंगभाव भेदभाव (gender discrimination) आणि लिंगभाव पक्षपातीपणामध्ये  (gender bias) काय फरक आहे? 

आपल्याला लिंगभाव निरपेक्ष समाज (gender neutral) समाज तयार करायचा आहे की लिंगभाव समान समाज (gender equal)?

लिंगभाव समानता एक मिथक आहे का?

तुम्ही लिंगभाव समानता बद्दल बोललात. लोकांची मते बदलणे सोपे आहे का? तुम्हाला वाटते की यामध्ये काही अधिक गूढ आणि खोल मुद्दा आहे?

लिंगभाव असमानता वैश्विक आहे का? कोणत्या स्थानिक उपाययोजना वापरून त्यावर नियंत्रण आणता येईल?

‘लिंगभाव संवेदनशीलता म्हणजे लिंगभाव समानतेसाठी एक रामबाण उपाय ठरू शकतो’ यावर भाष्य करा.

जातीय भेदभाव (caste discrimination) व लिंगभाव असमानता, कोणती समस्या जास्त गंभीर आहे?”लेडीज फर्स्ट” म्हणजे काय?

महिलांना सिद्ध करावे लागते आणि पुरुष जन्मसिद्ध श्रेष्ठ असतात. हे विधान योग्य आहे का?

ऍरिस्टोटल म्हणाले की, जर दोघे समान झाले, तर महिला प्रबळ होतील. यावर तुमचे काय मत आहे?

अधिक महिला प्रशासनात आल्यास भ्रष्टाचार कमी होईल का?

“पुरुष मंगळावरून आणि महिला शुक्र ग्रहावरून आल्या आहेत” असे म्हटले जाते, हे बरोबर आहे का?

“आक्रमक महिलांनी कुटुंबासाठी धोका निर्माण केला आहे” या विधानावर तुमची टिप्पणी काय आहे?

गृहिणी जीडीपीमध्ये योगदान देतात का?

गृहिणींना त्यांच्या कामासाठी वेतन दिले पाहिजे का? मातृत्व सर्वाधिक वेतन देणारा व्यवसाय असावा का?

जर आईला गृहिणी (house wife) म्हटले जात असेल, तर वडिलांना ऑफिस पती (office husband) म्हटले जावे का?

तुम्ही “फेमिनिन कॅपिटलिझम” ऐकले आहे का? 

भारतीय महिलांना वर्ग (क्लास) म्हणून संबोधणे एक मिथक आहे का?

वेश्याव्यवसाय बंद करावा का?

कायदा आता विवाहबाह्य संबंधांना अनुमती देतो का?

न्यायालयाने LGBT व्यक्तिमत्वाला नैतिक मान्यता दिली आहे का?

लैंगिक अत्याचार 

#MeToo चळवळीला उच्चवर्गीय चळवळ मानता का?

#MeToo चळवळीने पारंपरिक न्याय व्यवस्था बदलली आहे का?

ही चळवळ हे पोलिस प्रणालीचे अपयश आहे का?

चळवळीने आपली उद्दीष्टे साध्य केली आहेत का?

तुम्ही प्रेमविवाहाला प्राधान्य द्याल का किंवा अरेंज विवाहाला?

मातृप्रधान समाज एक सशक्त समाज आहे का? का?

मेघालयमध्ये मातृप्रधान पद्धत आहे आणि त्या राज्यात शांतता व समृद्धी आहे… इतर राज्यांनीही मातृसत्ताक  पद्धतीचा अवलंब करावा का?

महाराष्ट्रात याची काही उदाहरणे आहेत का? 

पितृसत्ताक पद्धतीमुळे पुरुषांना काय वाईट परिणाम होतात?

“आपण आपल्या मुलींवर पुरेसे प्रेम करत नाही” असा लेखाचा मथळा दिला, तर त्या लेखाचा आशय काय असू शकेल? 

विवाह 

विवाहानंतर तुम्ही पत्नीला कोणती निवड करायला द्याल i) तिच्या आडनावात तिने वडिलांचे आडनाव घ्यावे की तुमचे? ii) तुमच्या मुलांचे आडनाव कोणते असेल?

महिलांनी मंगळसूत्र धारण करणे आवश्यक आहे का? 

सामूहिक विवाहांना प्रोत्साहन देण्यासाठी समाज कल्याण विभाग कोणती योजना राबवतो?

किती अनुदान दिले जाते? 

आंतरजातीय विवाह केला तर किती अनुदान दिले जाते? 

सपिंड  विवाह काय असतात?

केरळमध्ये ”ना जात, ना धर्म प्रमाणपत्र” देण्यास सुरवात झाली आहे, तुम्ही याला समर्थन द्याल का?

MPSC ने ही कॉलम्स काढावीत का?

तुम्ही कसे ओळखता की तुमचे जात काय आहे?

सामाजिक कल्याण योजना राबवण्यासाठी जात व्यवस्थेचा वापर करावा का?

जाती व्यवस्था, असमानता, शोषण, आणि सामूहिकता भारतीय समाजात अजूनही अस्तित्वात आहे, जे आपल्या संविधानाच्या मुलभूत तत्त्वांच्या विरोधात आहे, त्यामुळे आपण संविधाननिर्मात्यांच्या दृष्टीकोनातून अपयशी ठरलो आहोत का?

“विविधता साजरी करा, एकता नंतर येईल” हा संदेश स्पष्ट करा.

भारत एक ‘मेल्टिंग पॉट’ आहे की ‘सलाड बाऊल’?

श्रद्धा व अंधश्रद्धा यात फरक कसा करणार?

महिलाविषयक गुन्हे 

    – महिलांवर खूपच अत्याचार वाढत आहेत. काय कारणे आहेत?

    – महिलांना संरक्षण देणारे ५ कायदे सांगा. 

    – महिलांनी महिलांवर अत्याचार केले तर संरक्षण आहे का? 

   – महिलांवर होणाऱ्या अत्याचाराला पुरुषी मानसिकता जबाबदार आहे, मग त्यासाठी काय करणार?

   – विशाखा मार्गदर्शक तत्वे कशासंदर्भात आहेत? 

   – विशाखा कोण होती? (एक NGO)

   – कोणत्या राज्यातील ही केस होती? (राजस्थान) 

   – समिती संदर्भात कोणत्या तरतुदी आहेत? (समितीच्या प्रमुखपदी महिला असली पाहिजे, बहुसंख्य सदस्य महिला असणे आवश्यक, अहवाल बंधनकारक) 

    – महिलांच्या पुरुषांविषयी पोलीस स्टेशनमध्ये दाखल होणारे तक्रारी या खोट्या असतात असे अलीकडे निदर्शनास येत आहे. त्यावर तुमचे काय मत आहे?

    – पतीने पत्नीवर बलात्कार केला तर तो गुन्हा मानला जातो का?

    – हुंडाबळी, लैंगिक छळ व बलात्कार यात जास्त गंभीर काय आहे? 

    – लापता लेडीज सिनेमाचा विषय काय आहे? 

    – निर्भया पथक काय काम करते?

बाल लैंगिक शोषण 

     – पॉस्को कायदा कोणत्या वयोगटाला लागू होतो?

     – त्यात मुलगा व मुलगी असा फरक केला आहे का?

     – पॉस्को व साधारण कायदयामध्ये काय फरक आहे? 

     – फास्ट ट्रॅक कोर्टे स्थापित केली असूनही पॉक्सो (POCSO) प्रकरणे देशात प्रलंबित का राहतात?

     – पोर्नोग्राफिक मटेरियल मोबाईलमध्ये बाळगणे गुन्हा आहे का?

बाल गुन्हेगारी

      – बाल न्याय मंडळ (JJB) कसे काम करते? 

      – बाल सुधार गृहांचे काम कसे चालते?

      – या मुलांचे पुढे काय होते?

वृद्धत्व

भारत वृद्ध होतो आहे का?

वृद्धापकाळी पालकांची देखभाल करणारा कायदा आहे का? तो काय आहे?

पालकांची देखभाल कायदा, 2019 मध्ये काय नवीन प्रावधान आहेत?

तुम्हाला वाटते का की हे वृद्धांची स्थिती सुधारेल?

Social Credit System स्वित्झर्लंडमध्ये राबवली जाते? ती तुम्हाला माहिती आहे का?

वृद्धाश्रम चालवणे हे सरकारचे काम आहे का?

लाँगेविटी डिव्हिडेंड काय आहे?

आपल्याला वृद्धांच्या अनुभवांचा फायदा कसा घेता येईल?

योजना 

दादासाहेब गायकवाड सबलीकरण योजना काय आहे?

रमाई आवास योजना कोणासाठी आहे?

श्रावणबाळ योजना काय आहे?

डॉ आंबेडकर स्वाधार योजना कोणाला लागू आहे?

वसतिगृहात धर्मावर आधारित प्रवेश आहे का? खुल्या वर्गासाठी वसतिगृहे आहेत का?

वसतिगृहांच्या कोणत्या समस्या आहेत? (भाड्याची जागा, निकृष्ट जेवण, शिष्यवृत्ती वेळेवर दिली जात नाही) 

आरक्षण 
– आरक्षण रद्द केले जावे का?

– जातीअंत होऊ शकतो का?

– जातीभेद व वंशभेद यातील फरक 

– वर्गभेद व वर्णभेद यातील फरक 

– सर्व समाज गटांना त्यांच्या लोकसंख्येनुसार आरक्षण देऊन टाकले पाहिजे का? 
– आरक्षण हे धोरण मुळात १० वर्षासाठीच होते का?

– आरक्षण हे साध्य आहे की साधन? 
– आरक्षणाचे धोरणाला अंतिम तारीख (Expiry date) ठेवायची गरज आहे का?
– पदोन्नतीमध्ये आरक्षण असावे का?

– लष्कर व न्यायव्यवस्थेतही आरक्षण आणले जावे का? 

– आरक्षणाचे तीन फायदे व तीन तोटे सांगा. 

– आडवे (horizontal) आरक्षण व उभे (vertical) आरक्षण यात काय फरक असतो?

– खाजगी क्षेत्रातही आरक्षण दिले पाहिजे का? तसा आदेश सरकारला काढता येईल का? 
– मुस्लिमांमध्ये मागासपणा असल्यामुळे त्यांना आरक्षण दयावे का?

– धर्मांतर केल्यावर आरक्षण काढून घेतले पाहिजे का? (आंध्र उच्च न्यायालयाने तसा निकाल दिला आहे)

– धनगर आरक्षणाचा प्रश्न कसा सोडवता येईल?
– LGBTQ समाजाला आरक्षण असावे का?

– भटके विमुक्त व OBC यात कोणता फरक आहे?

– भटके व विमुक्त यात काय फरक आहे?

– आरक्षणाऐवजी आर्थिक सहाय्य दिले पाहिजे या विधानावर तुमचे मत. 

– आरक्षण न देताही आरक्षणातून मिळणारे फायदे मिळवून देता येतील का?

– आरक्षणाच्या धोरणात येणाऱ्या काळात कोणते बदल अपेक्षित आहेत?

– महाराष्ट्रात अनुसुचित जाती (SC) किती आहेत? (५९) किती टक्के? (९) 

– आरक्षणात उपवर्गीकरण (sub categorization) लागू केले पाहिजे का?

– ते कशा प्रकारे काम करते?  

– तसे करताना creamy layer लावले पाहिजे का?

– मराठा आरक्षण

  – मराठा कुणबी मधील फरक, मराठा हा वर्ग की जात?

  – सर्व मराठा समाजाला कुणबी प्रमाणपत्र दिले जावे का?

  – शाहूंनी ५०% आरक्षण कोणाला दिले होते?

  – कुणबी प्रमाणपत्र असलेल्या सर्वाना आरक्षणाचा लाभ मिळेल का? 

  – मराठा समाजाला OBC मध्ये सामावून घेतल्याने इतर जातींच्या संधी संकुचीत होतील असे तुम्हाला वाटते का?

  – मराठा सोडून इतर जातींची कुणबी अशी नोंद असेल तर त्यांनाही तसे प्रमाणपत्र दिले जावे का?

  – मराठा समाजाप्रमाणे इतर राज्यात पाटीदार, यादव, कापू यांनाही OBC आरक्षण दिले जावे का?

  – OBC आरक्षणात ‘जिसकी जीतनी आबादी, उतना हक’ हा नियम लावून अंतर्गत (पोट) आरक्षण दिले जावे का?    –  हैद्राबाद गॅझेट काय आहे?

  – सरसकट व सगेसोयरे यात काय फरक आहे?

  – जलद पाहणी (rapid survey) व शिरगणती (census) यात काय फरक आहे? 

  – राज्य जातींची शिरगणती (census) करू शकते का? बिहारने कशी केली? (पाहणी केली, शिरगणती नाही)

  – देशात शेवटची जातींची शिरगणती (census) कधी झाली होती? (१९३१)

  – तेव्हा मराठा व कुणबी असे वेगळे मोजले होते का? (नाही) 

  – महाराष्ट्राने जातींची पाहणी करायला हवी का?

  – आरक्षणाचा खरोखर फायदा होईल का?

  – सर्वोच्च न्यायालयाने दिलेली तिहेरी चाचणी (triple test) काय आहे? मराठा आरक्षण संदर्भात त्यातील कोणत्या अटी पूर्ण होतात?

  – SEBC न्यायालयात का टिकत नाही? 

– EWS व SEBC मधील फरक, SEBCच्या उमेदवारांना EWS मधून आरक्षण दिले पाहिजे का?

– उत्तर हो असेल तर SC व ST उमेदवारांना EWS मधून आरक्षण का नाही?

  – सर्वोच्च न्यायालयाने घालून दिलेली ५०% आरक्षणाची मर्यादा महाराष्ट्राने ओलांडली आहे का? त्यातून उलटा भेदभाव निर्माण होईल का? (reverse discrimination)

– महिला आरक्षण
– स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये महिलांना जे ५०% आरक्षण दिले आहे त्याचा महिला सक्षमीकरणासाठी फायदा झाला आहे का?

– कुठल्या क्रमांकाचे विशोधन संसदेत मांडले?

– महिला आरक्षणाची शिरगणती व विसिमांकन यांच्याशी जोड घालण्याची गरज होती का?

– हा पुढच्या तारखेचा धनादेश आहे असे तुम्हाला वाटते का?

– वेगळ्या अधिवेशनाची गरज होती का?

– OBC महिलांसाठी वेगळी तरतूद असायला हवी होती असे तुम्हाला वाटते का? 

– समांतर आरक्षण लागू करत महिला आरक्षण घेणाऱ्या महिलांचे इतर आरक्षण बंद केले पाहिजे का?  

– कॅबिनेटमध्ये देखील महिलांसाठी आरक्षण ठेवले पाहिजे का?

– राजकीय पक्षांना तिकीट देताना महिलांना ५०% तिकीट देण्यासाठी बाध्य केले पाहिजे का?

– महिलांना निवडणूक लढवण्यासाठी राज्याकडून निधी पुरवावा का? (political funding) 

– १५ वर्षांसाठी आरक्षण पुरेसे आहे का? 

– महिला आरक्षणामुळे समतेचा लढा दुर्बल होईल असे तुम्हाला वाटते का?

– महिला आरक्षणामुळे घराणेशाहीच्या वर्चस्वात वाढ होईल असे तुम्हाला वाटते का?

– EWS आरक्षण
  – आर्थिक दुर्बल घटकांसाठी (EWS) आरक्षण असावे का?
  – आरक्षण हा गरिबी निवारण कार्यक्रम आहे का?
  – SC,ST व OBC यांनादेखील EWS खाली आरक्षण दयावे का?

  – EWS व SEBC आरक्षणातील फरक कोणता? SEBC च्या उमेदवारांना EWS मधून आरक्षण दिले जावे का?

  – SC, ST गटाला देखील नॉन क्रिमी लेयरची मर्यादा घातली जावी का? 
  – सामाजिक अन्यायाला प्रश्न तातडीने हाती घ्यावा की आर्थिक अन्यायाचा?
  – सध्याचे आरक्षण वर्ग आधारित आहे की जाती आधारित?
  – EWS आरक्षण हे समांतर आरक्षणात मोडते का?
  – उच्च वर्णीयांना दिलेले आरक्षण हे आपल्या आर्थिक सुधारणा धोरणाचे अपयश म्हणता येईल का? आपल्याला पुरेसे रोजगार निर्माण करता आले नाहीत याचा हा पुरावा मानता येईल का?
  – EWS आरक्षण आठ लाखापेक्षा कमी उत्पन्न असलेल्यासाठी आहे . मग आयकरात देखील आठ लाखापर्यत करातून सूट मिळावी का?

  – सामाजिक न्याय प्रस्थापित करण्यासाठी आरक्षणाऐवजी आर्थिक सहाय्य दिले पाहिजे, या विधानावर तुमचे मत. 
  – औपचारिक (Formal) समानता व भरीव (Substantive) समानता यात काय फरक असतो?
  – ‘सेव्ह मेरिट सेव्ह नेशन’ आंदोलनाबद्दल तुम्ही ऐकले आहे का?